Oorlogshandelingen blijven de nucleaire veiligheid in Oekraïne onder druk zetten. Via updates van het Internationaal Atoomenergieagentschap IAEA volgt de ANVS de situatie bij de bezette kerncentrale Zaporizja en de andere nucleaire installaties in het land.
ANVS monitort nucleaire veiligheid Oekraïne
Sinds 24 februari 2022 is er oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Omdat er kerncentrales in die landen staan, houdt het IAEA de nucleaire veiligheid in die landen goed in de gaten. Wij doen dat ook en letten vooral op de gevolgen voor Nederland. We krijgen informatie via het IAEA, buitenlandse toezichthouders en het RIVM. Het Crisis Expert Team straling en nucleair (CETsn) kan worden ingezet als dat nodig is.
Nucleaire faciliteiten en kerncentrales in Oekraïne.
Oorlogshandelingen rond kerncentrale Zaporizja
Op 30 mei kreeg het IAEA bericht dat er een drone was ingeslagen in een turbinegebouw van de kerncentrale bij Zaporizja. De IAEA-inspecteurs ter plaatse hebben het gebouw kunnen bezoeken. Zij stelden vast dat er geen sprake was van een verhoogd stralingsniveau.
Het beschadigde turbinegebouw ligt direct naast reactorgebouw 6 van de kerncentrale. Het bevat zelf geen nucleaire apparatuur. De turbines zijn al sinds 2022 niet meer in gebruik.
Stroomverbindingen kerncentrale Zaporizja beschadigd
Naast de schade aan het turbinegebouw zijn er ook problemen met de externe stroomkabels van de kerncentrale. Uit voorzorg is de kerncentrale van Zaporizja al vroeg in de oorlog uitgeschakeld. Daardoor is er minder energie nodig om de splijtstof in de reactoren te koelen. Die energie komt uit het Oekraïense stroomnetwerk via twee stroomkabels van 750 en 330 kilovolt.
De hoofdkabel van 750 kilovolt is sinds 24 maart 2026 niet beschikbaar door oorlogshandelingen. Sinds die datum heeft de kerncentrale 3 keer zonder stroom gezeten omdat ook de reservekabel van 330 kilovolt korte tijd uitviel. De kerncentrale heeft voor zulke gevallen noodstroom vanuit dieselgeneratoren met brandstof voor 20 dagen. Sinds 2022 moest de kerncentrale inmiddels al 15 keer terugvallen op deze noodstroom. Het IAEA onderhandelt met Oekraïne en Rusland over een tijdelijke wapenstilstand voor reparaties aan de stroomkabels.
Meetinstrumenten voor crisisbeheersing Zaporizja geraakt
Het IAEA heeft permanent internationale waarnemers bij de centrale Zaporizja. Op 3 mei kregen deze waarnemers te horen dat een meetstation van de kerncentrale was beschadigd door een drone. Dit station staat op 4 kilometer van de centrale. Het meetstation is bedoeld voor metingen aan straling en weersomstandigheden tijdens noodsituaties. Bij een inspectie bleek de apparatuur voor weermetingen beschadigd.
Bosbrand bij Tsjernobyl
De kerncentrale van Tsjernobyl is sinds 2000 buiten gebruik. In de exclusion zone rond de centrale ontstond op 11 mei bosbrand. Die is ondertussen onder controle. Tijdens de brand zijn geen afwijkende stralingsniveau's gemeten. De exclusion zone is ingericht na de kernramp met reactor 4 van de centrale, 40 jaar geleden in 1986.
IAEA inspecteert stroomvoorzieningen alle kerncentrales Oekraïne
Naast de kerncentrale Zaporizja heeft Oekraïne nog 3 kerncentrales bij Rivne, Mykolaiv en Khmelnitsky. Die zijn in bedrijf om Oekraïne van elektriciteit te voorzien. Toch staat ook hier de veiligheid onder druk door de oorlog.
Al meerdere malen hebben de kerncentrales vanwege het instabiele elektriciteitsnetwerk moeten terugschakelen of helemaal afschakelen. Inspecteurs van het IAEA hebben daarom inspecties uitgevoerd bij 14 onderstations van het elektriciteitsnetwerk. Ze bekeken de schade en de herstelwerkzaamheden. Dit was de 7de inspectie van onderstations sinds september 2024.
Dronevluchten bij Oekraiense kerncentrales
De drie kerncentrales en de Tsjernobyl-site rapporteren regelmatig drone-waarnemingen en andere oorlogshandelingen in hun omgeving aan het IAEA. Het atoomenergieagentschap stelt dat langsvliegende drones geen directe invloed hebben op de nucleaire veiligheid. Maar, benadrukt IAEA's Directeur-Generaal Rafael Mariano Grossi: "Elke militaire actie in de omgeving van nucleaire installaties betekent een significante verhoging van de kans op een nucleair ongeluk."
Grossi roept de partijen op tot maximale terughoudendheid. Hij benadrukt ook het belang van de Seven Indispensible Pillars, zeven principes die het IAEA heeft opgesteld om nucleaire veiligheid en beveiliging te garanderen tijdens het conflict.