Radon en thoron zijn radioactieve edelgassen die van nature in onze leefomgeving aanwezig zijn. Radon en thoron ontstaan in de bodem en in daarvan gemaakte bouwmaterialen en zijn daarom ook aanwezig in alle woningen. De concentraties radon en thoron in Nederland zijn laag.

Radon en thoron

Radon en thoron zijn radioactieve edelgassen die op natuurlijke wijze ontstaan in de bodem en in de daarvan gemaakte bouwmaterialen. Via de bodem en hieruit gemaakte bouwmaterialen komen radon en thoron in woningen en gebouwen terecht. Mensen worden er dus voortdurend aan blootgesteld. Dat is niet te vermijden. Door een natuurlijk proces – het zogeheten radioactief verval - veranderen radon en thoron in radioactieve stoffen die zich aan zwevende stofdeeltjes hechten. Na inademen blijven de radioactieve stoffen achter in de longen en geven daar straling af. Die straling verhoogt de kans op het ontstaan van longkanker. Dit geldt vooral voor rokers, omdat het gezondheidsrisico van radon en thoron voor rokers gemiddeld 25 keer zo groot is als voor niet-rokers. In totaal krijgen meer dan 12.000 mensen per jaar longkanker in Nederland. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) schat in dat bij ongeveer 400 mensen per jaar radon en thoron hiervan de oorzaak is.

De Radon en thoronconcentratie in de binnenlucht wordt gemeten met behulp van speciale meters en wordt uitgedrukt in becquerel per kubieke meter binnenlucht. Het risico van de blootstelling wordt bepaald door de lengte van de periode waarin iemand is blootgesteld aan een bepaalde radon en thoronconcentratie.

Onderzoek naar radon en thoron in Nederlandse woningen

De overheid heeft als taak om de stralingsbelasting in de woonomgeving te monitoren en openbaar te maken. In 2013-2014 heeft het RIVM in opdracht van de ANVS onderzoek uitgevoerd naar radon en thoron in Nederlandse woningen. De resultaten van het onderzoek bevestigen eerder onderzoek, namelijk dat de gemiddelde radonconcentratie in Nederlandse woningen ongeveer een derde bedraagt van de gemiddelde radonconcentratie in de wereld. De gemiddelde radonconcentratie in recent gebouwde woningen (na 2000) is ruim 20% lager dan het landelijke gemiddelde. De gemiddelde concentratie radon bedraagt 16 becquerel (Bq/m3). In vergelijking met andere landen in Europa is dat laag. Dit heeft te maken met verschillen in bodemtype.

Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat de stralingsbelasting in nieuwbouwwoningen, in vergelijking met een vorige onderzoek niet is gestegen.

In het RIVM onderzoek is voor het eerst ook de bijdrage van thoron aan de stralingsbelasting in Nederlandse woningen gemeten. Die bijdrage is kleiner dan die van radon. De gemiddelde waarde van thoron in Nederland is 0,6 Bq/m3. Dit is eveneens laag. De stralingsbelasting door thoron is niet afhankelijk van het bodemtype, maar van het gebruikte bouwmateriaal. Het meten van thoron is nieuw en er zijn nog geen internationale normen of grenswaarden vastgesteld.

In 2017 werkte het RIVM in een aanvullend onderzoek voor de ANVS nader uit waar en in welk type woningen Nederland hogere radonconcentraties dan gemiddeld verwacht kunnen worden. Dit wees uit dat de hogere concentratiemet name in natuurlijk geventileerde woningen in het rivierengebied en in Zuid-Limburg gevonden werd. De gemiddelde radonconcentratie in dit type woningen bedraagt resp. 25 en 40 Bq/m3.

Onderzoek naar radon en thoron op werkplekken en in gebouwen

In opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en de ANVS onderzocht het RIVM in 2016 - 2017 de stralingsbelasting door radon en thoron op werkplekken en in publiek toegankelijke gebouwen. Uit het onderzoek blijkt dat op vrijwel alle meetlocaties de radonconcentraties laag zijn en vergelijkbaar met de concentraties in woningen. De gemiddelde radonconcentraties van 15,9 Bq/m3 ligt ver onder de gemiddelde radonconcentraties in gebouwen wereldwijd (40 Bq/m3). De gemeten thoron ligt in lijn met de waarden die volgens internationale organisaties verwacht kunnen worden in gebouwen.

Ventileren en niet roken

De aanmaak van de edelgassen radon en thoron in de bodem en in de daarvan gemaakte bouwmaterialen vindt voortdurend plaats en de edelgassen zijn niet te verwijderen. Voldoende ventileren van de woning en gebouwen verlaagt de aanwezige concentratie radon en thoron. Daarnaast helpt het om niet te roken, omdat het gezondheidsrisico van radon en thoronblootstelling voor rokers gemiddeld 25 keer zo groot is als voor niet-rokers.

Europese richtlijn

De basisnormen voor stralingsbescherming zijn vastgelegd in Europese richtlijn 2013/59/Euratom. In deze richtlijn is een referentieniveau’s van 300 Bq/m3 voorgeschreven voor de radonconcentratie waaraan iemand in woningen, openbare gebouwen of werkplekken mag worden blootgesteld. Voor Nederland is in februari 2018 een radon-referentieniveau van 100 Bq/m3 vastgesteld in het Besluit basisveiligheidsnormen stralingsbescherming (Bbs). Dit referentieniveau is mede gebaseerd op  de relatief lage radonconcentratie in de gemiddelde verblijfsruimte.

Voor thoron is geen apart referentieniveau vastgesteld. Voor gammastraling uit bouwmaterialen binnenshuis is in het Bbs een referentieniveau van maximaal 1 mSv per jaar ‘bovenop de externe blootstelling buitenshuis’ vastgesteld.

Ook is Nederland op grond van de Europese richtlijn verplicht om een nationaal actieprogramma radon op te stellen. Gelet op de relatief lage radonconcentratie in de gemiddelde Nederlandse woningen en de beperkte mogelijkheden om de stralingsbelasting in woningen te verminderen, is de verwachting dat het nationaal actieprogramma radon beperkt zal zijn.