Situatie in Oekraïne

Vanwege de recente ontwikkelingen in Oekraïne, volgt de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) de situatie in het land en staat in contact met het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) en het RIVM.

Daarbij wil de ANVS benadrukken dat een ongeval in een kerncentrale in Oekraïne niet kan leiden tot stralingsniveaus in Nederland waarbij directe maatregelen als evacueren, schuilen of het slikken van jodiumtabletten nodig zijn. De afstand van Nederland tot Oekraïne is zodanig groot dat dit niet nodig is.

De ANVS ziet toe op de nucleaire veiligheid en stralingsbescherming in Nederland. Het RIVM monitort radiologische metingen in Nederland en Europa en informeert de ANVS.

Onderstaand liveblog is voorlopig gesloten. Mochten de gebeurtenissen in Oekraïne daar aanleiding toe geven, dan hervatten we dit blog.

Update 29 april

Vanaf 25 april is een team van IAEA-medewerkers aanwezig op de locatie van kerncentrale Chronobyl. Zij verrichten metingen naar de stralingsniveaus en controleren de aanwezigheid van nucleair materiaal. Ook zorgen ze ervoor dat het monitoringsysteem weer werkt. Hiermee houdt IAEA op afstand nucleair materiaal in de gaten, om te voorkomen dat het in verkeerde handen valt (safeguards). Tot slot heeft IAEA apparatuur geleverd die het personeel van Chornobyl helpt bij het handhaven van de nucleaire veiligheid en beveiliging.

Uit de metingen naar de hoeveelheid straling in het gebied rond Chernobyl, blijkt dat de waardes weer normaal zijn. Dat wil zeggen dat ze op hetzelfde niveau zijn als voor de verovering van het gebied door de Russen.

Wel heeft IAEA zorgen geuit over de veiligheid van de andere kerncentrales in Oekraïne. Zo doet IAEA onderzoek naar beelden van een raket die over de kerncentrale Zuid-Oekraïne zou zijn gevlogen.

Update 20 april

Oekraïne heeft het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) op 20 april 2022 geïnformeerd dat de telefoonverbinding tussen de nationale toezichthouder State Nuclear Regulatory Inspectorate of Ukraine (SNRIU) in Kyiv en de Chornobyl site is hersteld. Sinds 10 maart was het contact verloren vanwege de aanwezigheid van de Russische troepen. Het herstel van de telefonische communicatie tussen de SNRIU en de Chornobyl site is een  belangrijke stap in het proces om weer toezicht te kunnen houden op de verschillende faciliteiten voor het beheer van radioactief afval van deze site.

De Russische troepen veroverden de Chornobyl site aan het begin van de oorlog op 24 februari. Ze hielden het vijf weken bezet, tot ze zich op 31 maart terugtrokken.

Update 25 maart

Oekraïne heeft op 24 maart aan het Internationale Atoomenergie Agentschap (IAEA) laten weten dat Russische troepen Oekraïense controleposten beschieten in de stad Slavutych, vlakbij Chornobyl. Slavutych bevindt zich buiten de zogenoemde ‘ Chernobyl Exclusion Zone’ die na het ongeval in 1986 rond de kerncentrale is opgericht. In deze stad wonen veel mensen die in de nabijgelegen kerncentrale van Chornobyl werken.

Door de beschietingen komt de verdere roulatie van personeel opnieuw in gevaar. Dit was vanaf 21 maart voor het eerst sinds vier weken weer mogelijk, om het vermoeide personeel af te lossen. De IAEA houdt de situatie nauwlettend in de gaten. Het is namelijk van belang voor de nucleaire veiligheid dat medewerkers van een nucleaire installatie in staat moeten zijn om te rusten en in regelmatige ploegendiensten te werken.

In de buurt van de kerncentrale van Chornobyl zijn daarnaast een aantal bosbranden ontstaan. Het is niet duidelijk of er een relatie is tussen de branden en de Russische bezetting van het gebied. Door de bosbranden zijn lichte verhogingen van de hoeveelheid radioactief cesium in de lucht gemeten. Dit is gemeten in de hoofdstad Kiev en op twee locaties ten westen van Chornobyl. De stof cesium is in en rond de ‘exclusion zone’ op de grond in de bossen aanwezig als gevolg van het vrijkomen bij het ongeval in 1986.

De nucleaire toezichthouder van Oekraïne heeft de IAEA bericht dat ze verwacht dat de bosbranden vanuit het oogpunt van stralingsblootstelling geen gevaar opleveren voor de gezondheid. Deze bosbranden, die regelmatig jaarlijks voorkomen, worden door Oekraïense brandweerlieden geblust. In april 2020 is naar aanleiding van de toen ook aanwezige bosbranden een analyse door het RIVM uitgevoerd van de mogelijke gevolgen. Lees meer hierover op de website van het RIVM.

Update 16-23 maart

IAEA brengt statements 23 tot en met 29 uit, met onder meer informatie over de situatie van de werknemers van de kerncentrale in Chornobyl.

Update 15 maart 2022

Het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) deelde dinsdagavond 15 maart een nieuwe update over de situatie in Oekraïne. In de update gaat de IAEA onder andere in op de situatie bij Chornobyl, Karhkiv (Charkov) en de andere nucleaire sites met kernreactoren in Oekraïne.

Sinds maandagmiddag 14 maart 2022 16:45 uur levert de herstelde lijn weer stroom aan de Chornobyl site en zijn de nood-dieselgeneratoren uitgeschakeld. Sinds 24 februari 2022 is de site in handen van Russische troepen en was de stroomtoevoer beschadigd. De 211 technische medewerkers van de site zijn door de bezetting niet afgelost en moeten sindsdien werken onder enorme stress zonder de nodige rust. Directeur-Generaal Grossi van de IAEA benadrukt de urgentie van de veiligheid en beveiliging van de nucleaire faciliteiten in Oekraïne.

De nucleaire onderzoeksfaciliteit in de noordoostelijke stad Charkov wordt gebruikt voor onderzoek, ontwikkeling en radio-isotopenproductie voor medische en industriële toepassingen. Door beschietingen van het Russische leger heeft het personeel tijdelijk de faciliteit moeten verlaten en is de faciliteit beschadigd geraakt. De IAEA oordeelt dat de gemelde schade geen radiologische gevolgen heeft gehad aangezien er relatief weinig radioactief materiaal aanwezig is en de nucleaire onderzoeksfaciliteit niet in bedrijf was.

De kerncentrale in Zaporizhzhya wordt sinds 4 maart 2022 door de Russische troepen bezet. Afgelopen maandag waren er meldingen over munitie-explosies in de buurt van de kerncentrale van Zaporizhzhya. Na de gevechten rond de kerncentrale op 4 maart is niet-ontplofte munitie achtergebleven. Het Russische leger voert werkzaamheden uit om de niet-ontplofte munitie op te sporen en te verwijderen. De Oekraïense autoriteit bevestigt dat de explosies van maandag een gevolg waren van de opruimwerkzaamheden en geen gevolgen voor de kerncentrale hadden.

Oekraïne heeft 4 locaties (kerncentrales) met in totaal 15 kernreactoren. Bij deze 4 kerncentrales zijn 8 van de in totaal 15 kernreactoren operationeel gebleven sinds de oorlog, waaronder 2 bij Zaporizhzhya, 3 bij Rivne, 1 bij Chmelnytskyy en 2 bij de kerncentrale South Ukraine. De stralingsniveaus op alle sites liggen in het normale bereik.

De hele update is hier te vinden: Update 22 – IAEA Director General Statement on Situation in Ukraine

Update 14 maart 2022

De IAEA heeft maandagavond 14 maart een nieuwe update gedeeld over de situatie in Oekraïne. In de update gaat de IAEA onder andere in op de situatie in Chornobyl en Zaporizhzhya.

Maandagochtend zei de Oekraïense netbeheerder Ukrenergo dat de stroomtoevoer was beschadigd door Russische troepen. De Oekraïense autoriteiten hebben richting de IAEA aangegeven dat de stroomtoevoer bij Chornobyl weer is hersteld.

Maandag waren er ook meldingen over munitie-explosies in de buurt van de kerncentrale in Zaporizhzhya. De IAEA is bezig om informatie van de Oekraïense autoriteiten te krijgen over de situatie. De IAEA benadrukt in haar update dat de stralingsniveaus op alle nucleaire plants in Oekraïne binnen het normale niveau zijn.

De hele update is hier te vinden: update 21 – IAEA Director General Statement on Situation in Ukraine

Update 11 maart 2022

Er zijn geen signalen van verhoogde stralingsniveaus in de omgeving van de kerncentrales in de Oekraïne. Dat heeft de Oekraïense toezichthouder laten weten aan het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA).

De Western European Nuclear Regulators Association (WENRA) bracht op 11 maart een statement uit over de gevolgen van de situatie bij Chornobyl op 9 maart. Op 9 maart informeerde de Oekraïense nucleaire toezichthouder (SNRIU) de WENRA dat door gevechten in de buurt van Chornobyl de stroomvoorziening op de Chornobyl site was gestopt. De WENRA heeft gekeken wat de risico’s waren als zowel de stroomvoorziening en de nood-dieselgeneratoren niet zouden werken.

De conclusie van de WENRA is, in lijn met de conclusie van het IAEA, dat een verlies van stroomvoorziening niet leidt tot serieuze veiligheidsconsequenties buiten de faciliteiten. De mogelijke gevolgen voor de omgeving beperken zich tot een plaatselijke verhoging van de radioactieve besmetting van het terrein in de directe omgeving van de in 1986 beschadigde reactor en de opslagfaciliteiten voor verbruikte splijtstof en ander radioactief afval.

De WENRA benadrukt dat de aandacht moet gaan naar het oplossen van problemen om voor de korte en de lange termijn de veiligheid voor de omgeving en werknemers te garanderen: het herstellen van het automatische stralingsmeetnet, het weer van stroom voorzien van de ventilatiesystemen in de faciliteiten (belangrijk voor de gezondheid van het personeel) en het verbeteren van de werkomstandigheden van het personeel.

Eerder heeft het IAEA zorgen uitgesproken over de moeilijke en stressvolle omstandigheden waarin medewerkers in de Chornobyl Exclusion Zone moeten werken. Sinds 24 februari 2022 is dezelfde ploeg medewerkers aan het werk. Het IAEA benadrukt dat medewerkers van een nucleaire installatie in staat moeten zijn om te rusten en in regelmatige ploegendiensten te werken. Dit is van belang is voor de nucleaire veiligheid van de installatie. Zie ook de update van IAEA van 10 maart.

Ook de ENSREG, het netwerk van Europese regulators waar de ANVS lid van is, heeft het belang van de veiligheid van medewerkers benadrukt.

Het IAEA volgt de ontwikkelingen in de Oekraïne op de voet, in lijn met haar internationale mandaat. Het Agentschap staat in contact met de State Nuclear Regulatory Inspectorate of Ukraine (SNRIU). De Director General van het IAEA heeft aangekondigd dat hij naar Oekraïne wil reizen om afspraken te maken over de nucleaire veiligheid.

De ANVS ziet toe op de nucleaire veiligheid en stralingsbescherming in Nederland. Het RIVM monitort radiologische metingen in Nederland en Europa en informeert de ANVS. Een ongeval in een kerncentrale in Oekraïne kan niet leiden tot stralingsniveaus in Nederland waarbij directe maatregelen als evacueren, schuilen of het slikken van jodiumtabletten nodig zijn. De afstand van Nederland tot Oekraïne is zodanig groot dat dit niet nodig is. We blijven de ontwikkelingen volgen en onderhouden nauw contact met het IAEA.

Update 10 maart 2022

IAEA Director General Rafael Mariano Grossi gaf op 10 maart een persconferentie met een update over de situatie in Oekraïne. Kijk deze persconferentie terug.

Update 9 maart 2022

Oekraïne heeft op woensdag 9 maart aan het Internationaal Atoomagentschap gemeld dat de stroomvoorziening bij Chornobyl niet werkt. Het IAEA heeft laten weten dat dit geen gevolgen heeft voor de veiligheid.

Bij Chornobyl is er geen werkende kerncentrale die koeling nodig heeft. Het radioactief afval wordt gekoeld, omdat het is opgeslagen in een groot waterbassin. Daar is geen elektrische stroomvoorziening bij nodig, zo meldt het IAEA.

Update 7 maart

Oekraïne heeft op 7 maart 2022 aan het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) gemeld dat een onderzoeksinstituut in de stad Karhkiv (Charkov) door beschietingen beschadigd zou zijn. Er werden isotopen voor medische en industriële toepassingen geproduceerd. Op dat moment lag de productie stil.
 
De Oekraïense toezichthouder heeft aan het IAEA gemeld dat er geen verhoogde stralingsniveaus zijn op locatie. Het IAEA bevestigt dat de schade aan het gebouw geen radiologische gevolgen kan hebben.

Op 7 maart gaf  IAEA Director General Rafael Mariano Grossi ook een persconferentie met een update over de situatie in Oekraïne. Kijk deze persconferentie terug.

Grossi gaf aan dat er in Oekraïne geen sprake is van verhoogde stralingsniveaus. Hij uitte zijn zorgen over de situatie voor medewerkers van de kerncentrale Zaporizhzhya. Oekraïne heeft gemeld dat medewerkers van de centrale werken onder leiding van een Russische commandant. De Director General van het IAEA heeft aangekondigd dat hij naar Oekraïne wil reizen om afspraken te maken over de nucleaire veiligheid.

Meer info:

Update 4 maart 2022

De Oekraïense nucleaire regulator (SNRIU) heeft bericht dat in de nacht van 3 op 4 maart bij gevechten in de Oekraïne brand is uitgebroken op de site bij kerncentrale Zaporizhzhya. De hulpdiensten konden de brand blussen. Er is geen verandering gemeld in het stralingsniveau ter hoogte van de centrale.

We begrijpen dat sommige mensen zich zorgen maken bij het horen van de berichten over schoten en brand bij een kerncentrale. Daarom vinden we het belangrijk hierover het volgende aan te geven:

Geen directe maatregelen nodig
We willen benadrukken dat een ongeval in een kerncentrale in Oekraïne niet kan leiden tot stralingsniveaus in Nederland waarbij directe maatregelen als evacueren, schuilen of het slikken van jodiumtabletten nodig zijn. De afstand van Nederland tot Oekraïne is zodanig groot dat dit niet nodig is.

Ter vergelijking
Bij het kernongeval in Chornobyl (noorden van Oekraïne) in 1986, wat een zeer ernstig ongevalsscenario was met een ouder en onveiliger type kerncentrale dan die in Zaporizhzhya, is het stralingsniveau in Nederland zeer licht verhoogd geweest. Dit kwam toen neer op een dosis die overeenkomt met de natuurlijke dosis die mensen in Nederland in 1 á 2 weken uit de lucht en bodem, woningen en voedsel sowieso al ontvangen. Destijds was er dan ook geen reden in West-Europa om mensen te evacueren.

De ANVS staat continu in contact met het IAEA (Internationaal Atoomenergie Agentschap) om de situatie te volgen. De Oekraïense regulator informeert voortdurend het IAEA.

Het IAEA geeft updates via de IAEA-website en het Twitter-kanaal van @IAEAorg

Om 10.30 uur gaf het IAEA een persconferentie. Bekijk de persconferentie op YouTube.

Eerdere berichtgeving (24 februari - 3 maart)

Het Internationaal Atoom Energie Agentschap (IAEA) heeft donderdagavond 24 februari een verklaring uitgebracht naar aanleiding van de situatie in Oekraïne. De Directeur Generaal, Rafael Mariano Grossi, heeft opgeroepen om elke actie te vermijden die de nucleaire installaties van Oekraïne in gevaar kunnen brengen. 

In de verklaring van het IAEA laat het agentschap weten in contact te zijn met de Oekraïense toezichthouder. Deze heeft het IAEA op donderdag 24 februari 2022 aan het Agentschap gemeld dat de nucleaire installaties in Oekraïne normaal in bedrijf zijn en de nucleaire veiligheid en stralingsbescherming in en rond de installaties in orde is. 

Berichten over verhoogde stralingsniveaus

Er zijn berichten over verhoogde stralingsniveaus die zijn gemeten in de afgesloten zone van Chornobyl, zo’n 30 kilometer rondom de in 1986 beschadigde reactor.

Deze zone is beperkt toegankelijk voor publiek om mensen te beschermen tegen hoge stralingsniveaus.

Er zijn geen signalen dat er beschadigingen aan installaties in het gebied zijn.

Internationale metingen

Radiologische metingen in Nederland en Europa worden gemonitord door het RIVM en informeert de ANVS. Experts van het RIVM geven aan dat vanwege de situatie in Oekraïne gegevens niet onafhankelijk te controleren zijn.

De mogelijk verhoogde niveaus die de Oekraïense toezichthouder heeft doorgegeven aan het IAEA zijn laag. Een dergelijke verhoging vormt geen gevaar voor publiek, zo meldt het IAEA in de verklaring van 25 februari 2022.

De Oekraïense toezichthouder heeft aan het IAEA laten weten dat verhoogde stralingsniveaus mogelijk veroorzaakt zouden kunnen worden door zware militaire voertuigen die over verontreinigde grond rijden en grond losmaken.

Geen effect op Nederland

Dergelijke verhoogde waarden in Chornobyl hebben geen effect op Nederland. Het is een lokale situatie en de genoemde waarden zijn laag. 

Vragen over jodiumtabletten

De afgelopen dagen werden vragen gesteld of het nu nodig is om jodiumtabletten aan te schaffen of in te nemen. 

De situatie in de Oekraïne geeft daar nu geen aanleiding voor, zoals het ministerie van VWS eerder deze week aangaf. 

Meer informatie over waarom en wanneer je in Nederland jodiumtabletten gebruikt, vind je op rijksoverheid.nl.

Achtergrond: IAEA en ANVS

Het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA) van de Verenigde Naties is 's werelds centrale intergouvernementele forum voor wetenschappelijke en technische samenwerking op nucleair gebied en het vreedzaam gebruik daarvan.

IAEA heeft het Incident and Emergency Centre. Het wereldwijde centrum voor internationale paraatheid voor noodsituaties, communicatie en reactie op nucleaire en radiologische incidenten en noodsituaties. Dat is ongeacht of deze het gevolg zijn van een ongeval, nalatigheid of opzettelijk handelen.

Competent Authority

Nederland is een lidstaat van het IAEA en bij de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) is het contactpunt ondergebracht zowel voor ongevallen in Nederland als voor ongevallen in het buitenland. Wij zijn de zogenoemde Competent Authority.

Meer informatie van de ANVS

De ANVS staat in contact met het IAEA en houdt u op de hoogte via anvs.nl en onze online kanalen, zoals LinkedIn en Twitter.

Statements en meer informatie