Ioniserende straling is een vorm van straling die mensen niet kunnen zien of voelen. In de natuur en in door mensen gemaakte bronnen zijn radioactieve stoffen aanwezig die deze straling uitzenden. Deze straling kan gezondheidsrisico's voor mensen veroorzaken. Er zijn daarom strenge regels voor blootstelling aan deze straling en voor het gebruik ervan. De Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) houdt zorgt via toezicht, vergunningverlening en voorlichting voor stralingsbescherming.
Straling met hoge energie
Ioniserende straling is de verzamelnaam voor straling met hoge energie. Deze energie is hoger dan van bijvoorbeeld radiogolven of licht. Door de hoge energie kan deze straling deeltjes veranderen of ‘ioniseren’. Dat wil zeggen dat er een elektron uit een atoom wordt vrijgemaakt. Hierbij kan schade ontstaan aan het molecuul waarin dat atoom zit. Dat kan gevolgen hebben voor de gezondheid van mensen. Dat is het geval als de schade in grote aantallen ontstaat of op verkeerde plaatsen in levend weefsel. Bijvoorbeeld in cellen, aan het DNA.
Hoe mensen aan ioniserende straling worden blootgesteld
De meeste mensen komen vooral in aanraking met natuurlijke straling: ioniserende straling in de natuur. Ook kunnen ze door onderzoek en behandeling in het ziekenhuis aan straling worden blootgesteld. Er zijn nog andere manieren waarop mensen in contact kunnen komen met straling. Maar die kans is erg klein. Blootstelling kan bijvoorbeeld veroorzaakt worden door het gebruiken van met radioactieve stoffen besmet eten en drinken na een kernongeval. Denk aan melk of vlees van een koe die heeft gegraasd in een gebied waar radioactief jodium is neergedaald. Of door lucht in te ademen met radioactieve deeltjes.
Manier en bron bepalen risico
Het risico van ioniserende straling hangt af van 2 dingen:
- Hoe iemand in aanraking is gekomen met de straling. Bijvoorbeeld hoe dicht iemand bij de bron van de straling was, en hoe vaak.
- Wat de eigenschappen zijn van de bron van de straling. Zoals hoeveel straling deze bron uitzendt, en welke soort.
Er zijn wettelijke grenzen voor de hoeveelheid straling waaraan mensen per jaar blootgesteld mogen worden.
Gebruik van ioniserende straling
Ioniserende straling is niet alleen een risico, maar ook nuttig voor veel zaken. Daarom maken mensen op veel verschillende manieren gebruik van ioniserende straling. Bijvoorbeeld in de zorg, industrie en bij nucleaire installaties. De straling kan ook vrijkomen als mensen de straling niet bewust gebruiken. Dan is ioniserende straling een bijeffect.
ANVS beoordeelt vergunningaanvragen en houdt toezicht
Voor het gebruik van ioniserende straling is een vergunning of een melding nodig. De ANVS beoordeelt de aanvragen voor het gebruik van bronnen van ioniserende straling. We kijken bijvoorbeeld of er zo min mogelijk straling wordt gebruikt. En of de voordelen van het gebruik groter zijn dan de nadelen. Ook houden we toezicht op bedrijven die werken met straling. We kijken of dit veilig gebeurt.
